Porozmawiajmy

Porozmawiajmy

Pandemia COVID-19 to dla wszystkich trudna i nieprzewidywalna sytuacja. Jesteśmy coraz bardziej zmęczeni, zdenerwowani, przestraszeni i przygnębieni. Może się to przełożyć na pogorszenie samopoczucia naszego i naszych bliskich.

Rozmowa jest często pierwszą i najprostszą pomocą, jaką możemy komuś zaoferować – dlatego wspólnie z Fundacją Dajemy Dzieciom Siłę i Fundacją eFkropka, przygotowaliśmy poradnik na temat tego, jak prowadzić rozmowę z osobą, która może potrzebować wsparcia psychicznego, oraz jak zadbać o własną równowagę psychiczną.

Poświęć 9 minut, aby dowiedzieć się, jak wesprzeć siebie i bliskie Ci osoby w tym trudnym okresie.

Poradnik:
Dla dorosłych | Dla młodzieży

Trudny czas pandemii​

Przystosowanie się do zmian w nauce i ograniczenia kontaktów nie jest łatwe. Docierają do nas informacje, które mogą wzmagać niepokój i nieprzyjemne emocje. Możesz się obawiać, że zachorujesz lub że przydarzy się to komuś z Twoich bliskich.

Dystans społeczny i brak bliskości z innymi ludźmi mogą bardzo negatywnie wpływać na psychikę każdego z nas. Warto zatem zadbać o siebie, swoją rodzinę i przyjaciół.

Dla młodzieży

Jak dbać o samopoczucie

To, jak się czujesz, ma wpływ na Twoje zdrowie.

W trakcie pandemii dobre samopoczucie jest szczególnie ważne, bo wpływa na odporność i może zmniejszać ryzyko zachorowania. Na szczęście możesz wpłynąć na poprawę swojego nastroju w tym trudnym czasie. Zacznij od przyjrzenia się własnym uczuciom i potrzebom.

Warto przyglądać się swoim emocjom. Znaleźć czas dla siebie, skierować uwagę na to, czego doświadczasz w danej chwili, nie myśląc o tym, co się zdarzyło lub może się zdarzyć. Zwrócenie uwagi na to, co czujemy, pomaga nie tylko rozpoznać emocje, lecz także uspokoić się.

To, co przeżywasz, nie zawsze jest przyjemne. Masz prawo odczuwać lęk, rozdrażnienie, gniew, bezradność czy smutek. Takie uczucia też są OK. Stanowią naturalną odpowiedź na trudną sytuację.

Akceptowanie takich emocji nie zawsze jest łatwe. Mogą temu przeszkadzać różne przekonania i stereotypy, m.in. powszechnie znane „nie wypada”, „złość piękności szkodzi” czy „płacz to oznaka słabości”. Tłumienie trudnych emocji nie sprawi, że się od nich uwolnimy. Dla naszego zdrowia ważne jest, abyśmy pozwolili sobie na okazywanie tego, co przeżywamy i nie czuli się z tego powodu winni.

Kiedy nasze samopoczucie się pogarsza, warto poszukać rozwiązania, które pozwoli nam temu zaradzić. Dla jednych będzie to na przykład przeczytanie książki, dla innych jazda na rowerze. A czy Ty masz swój sprawdzony sposób na poprawę nastroju?

W takich chwilach warto też nie pozostawać samemu. Jeśli odczuwasz stres lub niepokój, dobrze jest komuś o tym powiedzieć. Możesz podzielić się tym z osobami, które są Ci bliskie – rodzicami, rodzeństwem i przyjaciółmi. Obecnie, gdy rozmowa twarzą w twarz jest utrudniona, możesz ją przeprowadzić przez telefon lub online.

Dobre efekty szczerej rozmowy

Pokonanie nieśmiałości i obaw przed szczerą rozmową może być wyzwaniem. Warto je podjąć!

Rozmowa jest naprawdę ważna. Dzięki niej możemy poczuć bliskość, której bardzo potrzebujemy. Gdy brakuje nam bliskości, czujemy się źle.

Możliwość podzielenia się przeżyciami z drugim człowiekiem ma na nas bardzo dobry wpływ. Gdy opowiadamy o swoich emocjach, możemy je nazwać i wyrazić. To pozwala zrzucić z siebie ich ciężar i poczuć ulgę.

Dzięki otwarciu się na kontakt z drugą osobą możemy zostać wysłuchani i zrozumiani. Jeśli zostaniemy zaakceptowani z tym, co przeżywamy, to łatwiej nam będzie przyjąć emocje, które sprawiają nam trudność.

Rozmowa może mieć wpływ nie tylko na nas, lecz także na naszych rozmówców. Słowa mają moc – mogą kogoś zachęcić do działania, zainspirować, a także pocieszyć.

Jak rozpocząć rozmowę z bliską osobą przeżywającą trudności

Zwrócenie się o pomoc jest dla wielu osób trudne, dlatego gdy widzisz, że ktoś bliski ma gorszy nastrój, jest nieobecny albo łatwiej się denerwuje, warto wykonać pierwszy krok.

Zacznij od sprawdzenia, czy druga osoba potrzebuje rozmowy, np. tak:
Jak sobie radzisz z tym, co się teraz dzieje? Pogadamy?
• Jak się masz? Chcesz powiedzieć mi więcej?
• Wydaje mi się, że kiepsko się czujesz – chcesz pogadać?

Nie zniechęcaj się, gdy Twój rozmówca odmówi. Czasami potrzebujemy zebrać myśli albo znaleźć w sobie odwagę, aby podzielić się tym, co przeżywamy. Podkreśl, że jesteś dla tej osoby, gdyby zmieniła zdanie, np. tak:

  • OK, ale w razie gdybyś jednak chciała ze mną pogadać, śmiało dawaj znać
  • Jakby co, pamiętaj, że jestem
  • Gdyby coś się działo, chętnie Cię wysłucham

Jak odpowiedzieć na wpis na portalu społecznościowym?

Może się zdarzyć się, że bliska osoba da znać w Internecie, że źle się czuje. Nie musi to być bezpośrednie stwierdzenie, ale np. tekst piosenki, obrazek czy mem. Spróbuj skontaktować się z nią bezpośrednio, np. poprzez prywatną wiadomość.

Możesz zacząć np. tak:

  • Hej, widziałem Twój post i trochę się martwię – wszystko u Ciebie OK?
  • Cześć! Piszę do Ciebie, bo wydaje mi się, że nie najlepiej się teraz czujesz. Może chcesz ze mną pogadać?

Jak rozmawiać o trudnych emocjach (online i offline)

To ważne, aby wiedzieć, co sprzyja dobrej rozmowie, a co może ją utrudniać.

Przed rozmową

Zastanów się nad odpowiednim momentem i dobrymi warunkami do rozmowy. Pośpiech, hałas i inne rozpraszacze nie budują poczucia bezpieczeństwa. Jeśli chcemy naprawdę usłyszeć, co druga osoba ma do powiedzenia, i zadbać o jej komfort, to bardzo ważne jest stworzenie sprzyjających temu warunków.

Rozmowa online lub przez telefon

Przez epidemię wszyscy spędzamy więcej czasu w domach, gdzie może być trudno o spokojne warunki do rozmowy. Dlatego upewnij się, czy druga osoba ma zapewnioną prywatność, czy w jej otoczeniu nie ma członków rodziny lub współlokatorów. Wasza rozmowa niekoniecznie jest przeznaczona dla innych uszu.

Jeśli to możliwe, spróbuj zaplanować odpowiedni moment:

  • Chcę z Tobą pogadać o tym, jak się czujesz. Może masz teraz czas i ochotę?
  • Kiedy moglibyśmy się umówić na wideorozmowę? Chcę pogadać o tym, co u Ciebie słychać
  • Czy będzie OK, jeśli pogadamy online? Nikt nie wejdzie Ci do pokoju? 

Co robić w trakcie rozmowy?

Czasami wystarcza samo cierpliwe wysłuchanie kogoś – przynosi mu ono ulgę i już nic więcej nie potrzebuje. Pozwól rozmówcy wygadać się do końca, nie kończ za niego zdań i nie spiesz się. Spróbuj usłyszeć, co przeżywa, co naprawdę chce Ci przekazać. Jeśli coś będzie dla Ciebie niejasne, to dopytaj, jak to rozumieć.

Zapewnij drugą osobę, że doceniasz zaufanie, którym Cię obdarzyła. Powiedz o swoich uczuciach w związku z tym, co ona przeżywa – o tym, że z nią jesteś, troszczysz się i chcesz dla niej jak najlepiej.

Zrozumieć to znaczy odkryć, jak druga osoba myśli o sytuacji i co czuje. Może zaskoczyć Cię, że ktoś myśli zupełnie inaczej niż Ty. W końcu każdy z nas jest inny.

Zachowaj jednak delikatność – sprawdź, czy druga osoba chce posłuchać o Twoich myślach, emocjach i rozwiązaniach. Pamiętaj, że Twój rozmówca nie musi zrobić tego samego co Ty. Może jednak zyskać nowy punkt widzenia.

Czasem nasze perspektywy są tak różne, że trudno wczuć się w to, co mówi druga osoba. To nie znaczy, że z Tobą lub z nią jest coś nie tak albo że nie ma sensu rozmawiać. Powiedz o tym, że próbujesz zrozumieć rozmówcę, ale jest Ci trudno, bo masz zupełnie inaczej. Podkreśl, że mimo wszystko chcesz przy nim być.

Jeśli czujesz, że zadbaliście o samopoczucie osoby, z którą rozmawiasz, i jest ona trochę spokojniejsza, to być może przyszedł czas na działanie. Zaproponuj wspólne szukanie rozwiązań. Zadawaj pytania, zróbcie burzę mózgów, mówcie nawet o tych pomysłach, które wydają się Wam głupie albo śmieszne – mogą naprowadzić Was na dobre tory (a przy okazji dać trochę radości).

Być może to nie ten dzień, nie ta pora. Czasem na rozwiązanie trzeba poczekać. Nie zawsze wpadamy na najlepsze pomysły od razu. Zdarza się, że jedyne, co możemy zrobić dla kogoś bliskiego, to po prostu z nim być.

Spróbuj zrozumieć, że druga osoba ma prawo do swoich wątpliwości. To nie znaczy, że myślisz źle albo, że Twoje wsparcie jest niewystarczające. Po prostu pozwól jej podejmować własne decyzje.

Czasami nasz rozmówca potrzebuje czegoś innego niż to, co akurat jesteśmy mu w stanie dać. To może być dla nas trudne, bo chcemy być wsparciem dla ważnych dla nas osób. Pomyśl jednak, że wskazanie komuś innych dróg też może być pomocne. Może akurat o tym problemie łatwiej mu będzie rozmawiać z kimś obcym – psychologiem, pedagogiem albo lekarzem? Może woli anonimowo skorzystać z telefonu zaufania?

Podtrzymywanie rozmowy

W rozmowie pomocne są oznaki naszego zaangażowania – utrzymywanie kontaktu wzrokowego, dostrojona mimika twarzy i oczywiście odłożenie na bok telefonów.

Pamiętaj o zwrotach podtrzymujących rozmowę, pokazujących Twojemu rozmówcy, że jesteś w kontakcie z tym, co mówi, np.:

  • Powiesz coś więcej?
  • Nie wiem, czy dobrze zrozumiałam…
  • Powiem Ci, że… 
  • Hm, rozumiem cię
  • To dla mnie jasne, że możesz teraz tak mieć.
  • Nie dziwię Ci się
  • Dobrze, że to mówisz
  • Mów, mam czas

Czego nie robić w trakcie rozmowy?

Pewne zachowania, które wynikają z naszych dobrych zamiarów, mogą przynieść efekt odwrotny do zamierzonego.

Czasem myślimy, że wiemy, co powinien zrobić nasz rozmówca, zanim on zdąży dokończyć zdanie. Spokojnie! Na działanie może być za wcześnie. Najpierw skup się na tu i teraz – pewnie jeszcze nie widzisz, jak skomplikowana jest sytuacja Twojego rozmówcy, a gdy dasz mu szybką radę, może poczuć, że go lekceważysz.

Być może przez to, co mówi bliska Ci osoba, odczuwasz poirytowanie. Może uważasz, że popełnia błąd. Powstrzymaj się jednak od ocen. One nikomu nie pomogą. Mogą jedynie sprawić, że Twój rozmówca poczuje się jeszcze bardziej samotny i niezrozumiany. Zwroty takie, jak „czym Ty się przejmujesz?” albo „inni mają gorzej” gwarantują porażkę w rozmowie.

Pamiętaj, że nie ma czegoś takiego jak dobre albo złe emocje. Każda to dla nas sygnał o naszych potrzebach. Danie komuś do zrozumienia, że nie powinien czuć tego, co czuje, oznacza pominięcie ważnego drogowskazu (i jest kolejną metodą, by nasz rozmówca poczuł się jeszcze gorzej).

To odnoszenie się do kogoś z wyższością, jakbyśmy zjedli wszystkie rozumy. Być może mamy w czymś więcej doświadczenia albo jesteśmy starsi. Bez względu na to nie jest dobrze dawać drugiej osobie do zrozumienia, że czegoś jej brakuje. Pozwól swojemu rozmówcy zbierać własne doświadczenie. Wspieraj go w tym jako towarzysz, nie jako niedościgniony wzór.

Zwroty szkodzące rozmowie

Wyrzuć ze słownika takie zwroty jak:

  • Niepotrzebnie się tak przejmujesz
  • A Ty znowu… / jak zwykle…
  • No co Ty, uszy do góry
  • Powinieneś…
  • Nie możesz się tak wszystkim przejmować.
  • Nie przesadzaj
  • Ja na Twoim miejscu… (chyba że rozmówca nas o to zapyta)
  • Nie przejmuj się
  • Weź się w garść
  • Jesteś silny, dasz sobie radę (zamiast tego powiedz: Rozumiem, że obawiasz się, że nie dasz rady

Pamiętaj: jedna rozmowa to nie koniec. Troszcz się o siebie i bliskie Ci osoby na co dzień. Zwracaj uwagę na emocje swoje i osób wokół Ciebie, aby móc je wesprzeć w razie potrzeby.

Porozmawiajmy!

Autorzy poradnika i partnerzy merytoryczni